DIAMENTOWA DROGA JEST WEWNĘTRZNYM CZASOPISMEM BUDDYJSKIEGO ZWIĄZKU DIAMENTOWEJ DROGI LINII KARMA KAGYU

Diamentowa Droga -> Nr 48 -> III Karmapa Rangdziung Dordże - nauczyciel czystego poglądu

-> TU MOŻNA KUPIĆ NAJNOWSZY NUMER DIAMENTOWEJ DROGI

III Karmapa Rangdziung Dordże - nauczyciel czystego poglądu

Manfred Segers
_________

III Karmapa był erudytą i mistrzem medytacji, który swoim życiem i dziełami silnie wpłynął na pogląd i praktykę medytacji w linii Kagyu. Ze względu na jego znaczenie dla całokształtu buddyzmu tybetańskiego chciałbym wyjaśnić dokładniej jeden z najważniejszych aspektów jego przekazu.


Trzy pojęcia wyrażające pogląd w buddyzmie tybetańskim

Na wstępie chciałbym omówić filozoficzne nauki Środkowej Ścieżki, włączając dwie główne pomniejsze szkoły – pogląd „pusty od samego siebie” (tyb. rangtong) i „pusty od czegoś innego” (tyb. szentong) i wyjaśnić ogólne znaczenie tych nauk. Lama Ole często naucza, że istnieje jeszcze trzeci pogląd zwany po tybetańsku detong. To wyrażenie oznacza „jedność radości i pustki (lub przestrzeni)”. To jest centralne pojęcie w tantrach buddyjskich. Oryginalny komentarz Lamy Ole brzmi: „…i to jest przyjemne!”. Ten pogląd wyjaśnia I Kongtrul Rinpocze w swoim „Skarbie Wiedzy”, zwanym również „Tajemną Mantrą Madjamaki”. Poniższe wyjaśnienia poglądu „pusty od czegoś innego” pochodzą z przekazu dwóch szkół buddyzmu tybetańskiego zorientowanych przede wszystkim na praktykę – z tradycji Ningma i Kagyu. W linii Szakjapów tylko niewielu mistrzów reprezentuje ten pogląd, a Gelugpowie omawiają w ramach Środkowej Ścieżki jedynie pogląd „pusty od siebie samego”. Nauki Buddy mówią wyraźnie, że nie można znaleźć trwałego szczęścia w zewnętrznym świecie, w uwarunkowanej i w związku z tym przemijającej egzystencji. Trwałe szczęście znajdziemy jedynie w doskonałym rozpoznaniu natury umysłu. Będąc przeżywającym wszystkie zjawiska lub podstawową świadomością, umysł sam nie jest rzeczą. Możemy powiedzieć, że jest on przejrzystą nieograniczonością, która w sposób naturalny zawiera w sobie pełnię ponadczasowych właściwości, takich jak nieustraszoność, radość i współczucie, najwyższą świadomość i mądrość. Ponieważ umysł jest również podstawą przejawiania się wszystkich rzeczy, rozpoznanie jego natury jest równoznaczne z bezpośrednim i prawdziwym doświadczeniem rzeczywistości.

Otwartość umysłu jest również określana jako jego natura przestrzeni. Nie ma w tym żadnej rzeczywistej, trwałej czy materialnej podstawy, czegoś, co istnieje samo z siebie lub w sposób niezależny. Nazywamy to „pustością umysłu”. Oznacza to wolność od niezależnej egzystencji. Przejrzystość umysłu oznacza, że zjawiska ciągle się w nim pojawiają i rozpuszczają. Z jednej strony istnieje przestrzeń, która wszystko umożliwia, z drugiej zaś zjawiska, które się w niej pojawiają – przejrzystość umysłu i jego swobodna gra. Zjawiska i ich pustość są od siebie nieoddzielne. Często używamy w tym kontekście jako przykładów snu lub księżyca odbijającego się na tafli jeziora. Chociaż rzeczy o których śnimy wydają nam się rzeczywiste, tak samo jak odbicie księżyca na powierzchni wody, nie możemy im przypisać żadnej własnej, osobnej i niezależnej egzystencji.

Dzięki wskazówkom, których Budda udzielił w swych naukach o wyzwalającej mądrości (sanskr. Pradżniaparamita) możemy przestać poważnie traktować wszelkie skrajne sposoby patrzenia na świat i własną egzystencję, takie jak egzystencjalizm (czyli przekonanie o rzeczywistym istnieniu rzeczy) i nihilizm (czyli konsekwentne negowanie wszelkich postrzeganych zjawisk). Pogląd „pusty od siebie samego” pozwala pozbyć się przekonania o niezależnym istnieniu „siebie”, jako osoby i zewnętrznych zjawisk. Stanowi on antidotum na przywiązanie do rzeczywistości egzystencji, typowemu dla egzystencjalizmu. Pogląd „pusty od czegoś innego” podkreśla właściwości, które są już zawarte w naturze umysłu, naszej naturze buddy. Natura buddy jest pusta od wszystkiego innego, od powierzchownych zasłon, jest od początku czysta. Naturą umysłu jest podstawowa świadomość lub rdzenna mądrość. Ten pogląd jest głównym antidotum na przywiązanie do braku egzystencji, typowe dla nihilizmu. Wspólny cel obu szkół polega na pokonaniu wszystkich przeszkadzających uczuć i lgnięcia do znanych stanów umysłu, by bezpośrednio urzeczywistnić naturę umysłu. Sposoby osiągania tego celu różnią się od siebie. Szkoła poglądu „pusty od siebie samego” stosuje metodę dokładnego badania zjawisk, by później spocząć w rezultacie danych badań i przekształcić go w doświadczenie. Pogląd „pusty od czegoś innego” zmierza do rozwijania zaufania do właściwości już zawartych w umyśle, zwłaszcza, jeżeli stosuje się go jako podstawę Diamentowej Drogi. Jeśli zaufanie jest silne, bezpośrednia identyfikacja z tymi właściwościami nie będzie trudna. Kiedy w sposób zrównoważony próbujemy uniknąć obu skrajności, czyli przywiązania do rzeczywistej egzystencji zjawisk lub do jej braku, te dwa poglądy nie będą się wykluczać, a nawet będą się uzupełniać.

Pogląd w linii przekazu

Kiedy przyjrzymy się różnym wskazówkom, pochodzącym z jednej linii przekazu buddyzmu tybetańskiego, zauważymy, że pierwsza ich grupa odnosi się do praktyki (tyb. drub gju), druga natomiast to wyjaśnienia filozoficzne (tyb. sza gju, dosłownie: linia wyjaśnień). Określony tekst może zostać wyjaśniony w sposób odnoszący się do praktyki, często w bezpośrednim połączeniu z medytacją, albo w sposób naukowy, zawierający dokładną analizę treści niekoniecznie związaną z praktyką medytacji. Ponieważ buddyzm jest religią doświadczenia, pogląd filozoficzny powinien na dłuższą metę iść w parze z doświadczeniem – w ten sposób tworzy on ogólną podstawę do praktyki medytacji. Pogląd określonego mistrza jest z reguły związany z jego funkcją jako dzierżawcy konkretnej tradycji nauk. Ten pogląd często tworzy podstawę praktyki buddyjskich tantr, aż do momentu, kiedy zaczynają one być rozumiane jako wskazówki do praktyki, a nie jedynie jako filozoficzna nauka. To dotyczy zwłaszcza poglądu „pusty od czegoś innego”, w którego skład wchodzą nauki o zawartych w umyśle właściwościach. Służy on jako pomost między sutrami i tantrami. Na poziomie doświadczenia dyskusja o tym, czy określony mistrz należy do tradycji stosującej pogląd „pusty od siebie samego” czy do szkoły „pusty od czegoś innego”, jest bez znaczenia. Różne szkoły działają na różnych poziomach, by umożliwić praktykującym rzeczywiste doświadczenie natury umysłu, które wykracza poza wszelkie pojęcia.

W szkołach zorientowanych na praktykę, pogląd „pusty od czegoś innego” jest traktowany jako głębszy, pod warunkiem, że unikniemy popadnięcia w skrajność egzystencjalizmu. Błąd rozumienia pustki jako czarnej dziury lub jako braku egzystencji jest jednak poważniejszy, ponieważ nihilistyczny pogląd uniemożliwia stosowanie przyczyny i skutku i w ten sposób zasiewania nasion, które zaowocują później wyzwoleniem i oświeceniem. Pogląd „pusty od czegoś innego” podkreśla najwyższą świadomość lub mądrość i pracuje z rezultatem jako przyczyną. W związku z tym nadaje się doskonale do praktyki Diamentowej Drogi.

III Karmapa jako współtwórca poglądu „pusty od czegoś innego” w Tybecie

Dziś wielu uczonych uważa Delpopę (1292 – 1361), żyjącego w czasach Karmapy Rangdziung Dordże, za twórcę poglądu „pusty od czegoś innego” w Tybecie. Według biografii VIII Situpy napisanej przez III Karmapę, podczas jednego z ich pierwszych spotkań, Rangdziung Dordże miał powiedzieć do Delpopy: „Rozwiniesz jeszcze taki pogląd, który będzie przewyższał twój obecny.” Taszi Ozer (ur. 1474), uczeń VII Karmapy Czodrak Dziamtso, pisze w swoim komentarzu „Dziu Lama”, że Rangdziung Dordże sam przekazał Delpopie podstawy tego poglądu. Kilka lat później Delpopa odszedł od swojego poglądu „pusty od siebie samego” i rozwinął własne, przekonujące zrozumienie poglądu „pusty od czegoś innego”, który stał się dominującym poglądem linii Dżonang. III Karmapa najwidoczniej uznawał prymat poglądu „pusty od czegoś innego”. Jego przepowiednia o Delpopie natomiast nie wyklucza, że z powodów pedagogicznych również reprezentował pogląd „pusty od samego siebie”, jak na przykład na początku tekstu „Rozróżnienie między świadomością a mądrością”, w czwartym wersie. Sądzę, że z powyższego wywodu wynika, że Rangdziung Dordże reprezentował pogląd „pusty od czegoś innego” wcześniej niż Delpopa, zarówno w słowie, jak i na piśmie. Nawet, jeżeli obaj mistrzowie nie byli rzeczywistymi twórcami tego poglądu – ta rola przypadła mistrzowi Jumowi Mikjo Dordże (zm. 1164), co można stwierdzić na podstawie jego komentarzy Kalaczakry – to na pewno dzięki nim ten pogląd rozpowszechnił się w Tybecie.

W liniach przekazu buddyzmu tybetańskiego zorientowanych na praktykę pogląd „pusty od czegoś innego” jest powszechnie znany jako Wielka Droga Środka. Po śmierci III Karmapy przez stulecia wielu znaczących uczonych i mistrzów medytacji, takich jak VII Karmapa i jego uczniowie, VI Szamarpa, VIII i XIII Karmapa, VIII Situpa i I Kongtrul traktowało go jako godny zaufania autorytet w tej kwestii. VIII Karmapa Mikjo Dordże (1507 – 1554) często wymienia III Karmapę jako mistrza, który usystematyzował nauki w linii Karma Kagyu. VI Szamarpa Garłwang Czoki Łangczuk (1584-1630) napisał w pewnej pieśni: „Mimo iż rangtong i szentong są jedynie systemami stworzonymi przez uczonych, wielki, promieniujący, zwycięski Karmapa Rangdziung Dordże reprezentuje pogląd, że oba systemy nie wykluczają się”. Można by pomyśleć, że owi mistrzowie podkreślali pogląd „pusty od czegoś innego” w linii Kagyu, upatrując w nim przeciwwagę wobec panującej przez długi czas interpretacji Dżonang. Jednak sam Dżonang Taranatha (1575 – 1634) wspierał pogląd niepodważalnego autorytetu III Karmapy. Reprezentował stanowisko, że znaczenie pojęcia „pusty od czegoś innego” obejmu-je zarówno system naukfilozoficznych (tyb. drub tha), jak i tradycję zorientowaną na praktykę (tyb. gom lug). Jednocześnie potwierdził przepowiednię III Karmapy dotyczącą Delpopy. I Kongtrul dostrzegał jeszcze wyraźniejszą różnicę między tymi poglądami. Uważał on, iż pogląd „pusty od samego siebie” jest najlepszy do rozpuszczania sztywnych koncepcji, natomiast pogląd „pusty od czegoś innego” miał być najlepszy, by opisać właściwe doświadczenie.

III Karmapa a pogląd „pusty od czegoś innego”

Kiedy dokładnie przyjrzymy się sposobowi, w jaki Karmapa przekazywał pogląd „pusty od czegoś innego”, zauważymy, że miał trzy różne podejścia:

  1. pierwsze z nich było oparte na szczególnych wyjaśnieniach sutr drugiego i trzeciego obrotu kołem dharmy, zwłaszcza na naukach o mądrości i naukach o naturze buddy, do których Rangdziung Dordże stworzył istotne komentarze.
  2. drugie zostało przekazane przez tantry, zwłaszcza przez tantrę Kalaczakry. Obok mistrza Kalaczakry Tsen Kao Cze (ur. 1021) należy tu przede wszystkim wspomnieć o Jumie Mikjo Dordże. Rangdżung Dordże był dzierżawcą przekazu obu mistrzów i na tej podstawie napisał niektóre ze swoich najważniejszych dzieł.
  3. trzecim „dojściem” są komentarze III Karmapy do nauk Wielkiej Pieczęci zawartych w trzech cyklach pieśni nauczających indyjskiego mistrza Sarahy.

Spektrum poglądu III Karmapy stanie się jeszcze wyraźniejsze, kiedy dokonamy rozróżnienia w obrębie samej szkoły „pusty od czegoś innego”. Istnieje pogląd „pusty od czegoś innego” świadomości (tyb. rigpa szentong) i pogląd „pusty od czegoś innego” przestrzeni (tyb. jing szentong). Pierwszy z nich podkreśla, że mądrość, pozbawiona powierzchownych zasłon, jest właściwością najwyższej świadomości. Z perspektywy tantr nazywa się ten pogląd również przejrzystym światłem lub poglądem „pusty od czegoś innego” przejrzystości (tyb. salła szentong). Delpopa, Tarantha i I Kongtrul byli typowymi przedstawicielami tej interpretacji. Drugi pogląd podkreśla ten aspekt mądrości, który urzeczywistnia naturę przestrzeni umysłu, przestrzeń prawdy (sanskr. dharmadhatu, tyb. czojing) wolną od dualizmu i punktów odniesienia. Reprezentował go między innymi VIII Karmapa.

III Karmapa nauczał obu podejść i sformułował je dla linii Kagyu na nowo w swoich dziełach. Pogląd „pusty od czegoś innego” świadomości lub przejrzystości tworzy podstawę jego głównego dzieła tantrycznego „Głębokie wewnętrzne znaczenie (tyb. zab mo nang gi don)” oraz załącznika „Rozróżnienie pomiędzy świadomością i mądrością (tyb. namszie jeszie). Natomiast pogląd „pusty od czegoś innego” przestrzeni znajdziemy w jego dziełach o naturze buddy, zwłaszcza w tekście „Ukazanie esencji” (tyb. nyjingpo tenpa). Wymienione dzieła tworzą cykl, który wyjaśnia całe spektrum filozoficznego poglądu linii Karma Kagyu.

Sposób, w jaki Karmapa Rangdziung Dordże nauczał obu podejść pozostaje również w zgodzie z naukami Wielkiej Pieczęci (sanskr. mahamudra, tyb. czag czien). Widać to wyraźnie, jeśli przyjrzymy się aspektowi mądrości tych nauk i ich wielokrotnym odniesieniom do „Życzeń mahamudry” III Karmapy. Z tego punktu widzenia pogląd „pusty od czegoś innego” można również nazwać „mahamudrą sutr” – podejście to stosował zarówno indyjski mistrz Maitripa (ok. 1007 – 1085), jak też Gampopa (1079 – 1153). Pogląd ten można również połączyć z naukami tantrycznymi. W ten sposób III Karmapa uzupełnił i usystematyzował w doskonały sposób pogląd i praktykę nauczane już przez wcześniejszych mistrzów indyjskich i tybetańskich. Są one stosowane w linii Karma Kagyu aż po dziś dzień.

Opracowanie: Marta Przysiężniak

 | W TYM NUMERZE RÓWNIEŻ:

37 Działań bodhisattwy - XVII Karmapa Trinlej Taje Dordże | Nauczyciel jest podstawą wszystkiego - Lama Ole Nydahl | Oświecona odwaga - Dilgo Czientse Rinpocze | Pytania i odpowiedzi - Fragment nowej książki Lamy Ole | Esencja praktyki - Hannah Nydahl | Była otwartością przestrzeni - Wywiad z Tomkiem Lehnertem o Hannah Nydahl | Ścieżka oddania - Maggie Lehnert-Kossowski i Tomek Lehnert | O nas - Lama Ole Nydahl | Przyjaźń jest podstawą całego naszego szczęścia - 17 Karmapa Trinlej Taje Dordże | III Karmapa Rangdziung Dordże - nauczyciel czystego poglądu - Manfred Segers | W 21 słowach o Buddyzmie Diamentowej Drogi - Wolfgang Poier | Damaru - budzi(k) ze snu niewiedzy - Mira Starobrzańska | Buddyzm w dziejach świata - Anna Szymańska | O Stupie Kalaczakry w Berchen Ling - Rozmawiamy z Lamą Ole Nydahlem | Tu świat spotyka się z oświeceniem - Lama Ole | Wydarzyło się właśnie coś wspaniałego - Lama Czogdrup Dordże i Lama Ole | To jest jak medytacja - Piotr Kaczmarek | Z 17 Karmapą w Rosji - Caty Hartung | O dzieciach i buddyjskim życiu rodzinnym - Z rodzicami rozmawiała Ofelia Cybula | Cytat - Lama Ole Nydahl | Europe center - Hubert Bramowicz | Brno - Markéta Blažejovská | Wiedeń - Wywiad z Anną Potyką | Zawsze nam się udaje - Wywiad z Lamą Ole o Valhalli | Nagodzice 2010 - Eskadra Nagodzice. | Cytat dnia | Zabujani w Zagórzanach - Zespół Zagórzan | O Zagórzanach - Lama Ole | Kraków - Krakowska sanga | Kalisz |

 | PODOBNE ARTYKUŁY: