DIAMENTOWA DROGA JEST WEWNĘTRZNYM CZASOPISMEM BUDDYJSKIEGO ZWIĄZKU DIAMENTOWEJ DROGI LINII KARMA KAGYU

Diamentowa Droga -> Nr 36 -> Cywilizacja buddyjska w starożytnych Indiach Część II

-> TU MOŻNA KUPIĆ NAJNOWSZY NUMER DIAMENTOWEJ DROGI

Cywilizacja buddyjska w starożytnych Indiach Część II

Rafał Kowalczyk
_________


Najazd Greków wstrząsnął strukturami politycznymi Indii. Na arenę dziejów wstąpiła dynastia Maurjów (324 - 187 rok p.n.e). Założyciel tej dynastii - Czandragupta Maurja - działał w sojuszu z Aleksandrem Macedońskim. Po ustąpieniu armii greckiej przejął on władzę w państwie Magadhy. Pierwsi Maurjowie, którzy byli dżinistami, zbudowali silny aparat państwowy i ogromną, blisko 700-tysięczną armię, dzięki której podporządkowali swojej władzy większość terytorium subkontynentu indyjskiego.
Około 270 roku p.n.e królem Magadhy został wnuk Czandragupty, Asioka. Jego panowanie, które trwało do 236 roku p.n.e, jest czasem coraz potężniejszego oddziaływania buddyjskiej Dharmy na charakter cywilizacji w Indiach. Asioka w ósmym roku swojego panowania został upasaką, czyli świeckim buddystą. Po podboju ostatniego skrawka niezależnych od Maurjów Indii, państwa Kalingi, co miało miejsce około 260 roku, polityka imperatora była ściśle powiązana z postulatami buddyzmu. Asioka postanowił rozpocząć „panowanie Dharmy”.
Dwieście lat po odejściu Siddharthy Gautamy, Buddy, jego Nauka i Sanga stały się najpotężniejszymi czynnikami kształtującymi kulturę starożytnych Hindusów, pozostawiając w tyle różnorodną filozoficzno-religijną konkurencję.
Asioka przeszedł do historii jako największy i najszlachetniejszy władca w ciągu pięciu tysięcy lat dziejów cywilizacji indyjskiej, i jeden z wielkich monarchów w historii świata. Głównymi motywami polityki Asioki były: humanitaryzm w rządach wewnętrznych i odrzucenie wojny napastniczej. Na największą uwagę zasługuje jednak wewnętrzna przemiana, jaka dokonała się w samym cesarzu. Od bezwzględnego polityka i wojownika, posługującego się przemocą i podstępem - nazywanego najpierw Czandasioka, czyli Asioka Niszczyciel - przemienił się w pierwszego w dziejach ludzkości propagatora idei powszechnego pokoju i wyrzeczenia się agresji, zyskując miano Asioki Sprawiedliwego.
Jego imperium, po podboju Kalingi (Orisa i Gandźam - środkowy wschód Indii z ujściem rzeki Mahanadi), około roku 260 p.n.e, obejmowało prawie cały subkontynent, z wyłączeniem jedynie jego południowego skrawka. Na północy cesarstwo opierało się o Himalaje i rozpościerało się na Kaszmir oraz Chotan w Środkowej Azji. Na zachodzie obejmowało całą deltę Indusu, a także Arachozję, czyli dzisiejsze Pakistan i Afganistan. Na wschodzie włączone do imperium zostało królestwo Wanga, a granica sięgała ujścia rzeki Brahmaputry do Zatoki Bengalskiej. Na południu terytorium imperium dochodziło do źródeł rzeki Tungabhadry, nie obejmując jedynie państewek Ćolów, Keralaputry i Pandjów.
Edykty, wykuwane na skałach i kolumnach, jakie pozostawił po sobie Asioka, są do dziś jednym z najstarszych i najbardziej fascynujących zabytków starożytnej epoki na świecie. Orędzia te, adresowane do poddanych, stanowią świadectwo dziejów państwa Asioki oraz charakteru jego polityki i prawa. Do tej pory odnaleziono 36 napisów różnej wielkości, napisanych w językach kharoszti, greckim, aramejskim i brahmi, rozsianych wzdłuż granic imperium oraz w określonych, ważnych miejscach wewnątrz terytorium.
Prawo stanowione i strzeżone przez cesarza nazywa się w historiografii europejskiej Dobrym Prawem. Sam Asioka używał określenia Dharma. Niektórzy historycy utrzymują, że Dobre Prawo - Dharma Asioki - nie było tożsame z określeniem Dharmy, używanej w odniesieniu do Nauki Buddy, lecz, że stanowiło zbiór zwyczajowego i naturalnego prawa Hindusów. Jednak, na przykład w orędziu na tablicy kamiennej z Bajrat, Asioka w sposób bezpośredni definiuje Dobre Prawo jako tożsame z pojęciem buddyjskiej Dharmy. Przedstawia tam również wykaz pism buddyjskich, w których wyłożona jest jego doktryna Dobrego Prawa. W orędziu z Maski w południowych Indiach, Asioka poucza, iż przestrzeganie Dobrego Prawa prowadzi do postępu na duchowej, buddyjskiej ścieżce.
Istnieje kilka tradycyjnych przekazów mówiących o przesłankach, dla których cesarz został buddystą. Asioka miał się na to zdecydować albo pod wpływem wstrząsu, jaki spowodowały w nim doświadczenia okrucieństw wojny z Kalingą, bądź za sprawą inspiracji mocami, jakimi dysponowali mistrzowie buddyjskiej medytacji. Możliwe też, że osobisty nauczyciel Asioki, mistrz Moggaliputta Tissa, znany też jako Upagupta, który był wielkim uczonym i osiągnął stan arhata, wzbudził w Asioce zaufanie do Nauki Buddy. Ta druga wersja wydaje się bardziej prawdopodobna, zważywszy na fakt, iż Asioka w momencie wszczęcia wojny z Kalingą był już buddystą.
Wojna z Kalingą miała miejsce ok. 260 roku p.n.e i, wedle zachowanych w edyktach przekazów, była bardzo okrutna. Po zwycięstwie deportowano około 150 tysięcy osób, a konflikt pochłonął około 100 tysięcy zabitych. Odtąd - jak głosi najobszerniejszy z edyktów skalnych - zwycięstwo Dobrego Prawa wydaje się Asioce jedynym pożądanym zwycięstwem.

Cesarz znajdował się na czele systemu ustrojowego imperialnych Indii. Posiadał on pełnię władzy prawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. Ogromną rolę odgrywali w imperium kapłani - bramini, a w przypadku władców buddyjskich, osobiści nauczyciele monarchów. Cesarz współpracował z organem doradczym - radą, zwaną „montripariszadą”. W jej skład wchodzili zaufani urzędnicy władcy oraz reprezentanci arystokracji. Władzę cesarską wykonywano za pomocą ogromnego aparatu biurokratycznego, na którego czele stało kilku ministrów. W podejmowaniu ostatecznych decyzji najczęściej cesarz współpracował z wysokim w hierarchii ministrem, którym często był najbardziej zaufany bramin lub mistrz buddyjskiej Dharmy. Rozbudowany był także aparat administracji skarbowej. Poborcy podatkowi ściągali daninę, którą wykorzystywano dla utrzymania dworu cesarskiego, posiadłości władcy, armii i administracji. Tak jak w innych starożytnych imperiach, znaczącą rolę w funkcjonowaniu państwa odgrywały roboty publiczne, w ramach których budowano systemy irygacyjne, regulowano brzegi głównych rzek, budowano drogi oraz wspierano świątynie i klasztory. Administracja terytorialna zorganizowana była w aparaty miejskie i wiejskie. Na czele okręgów i grup wiejskich stali starostowie posiadający władzę cywilną i policyjną. Miasta rządzone były przez podległych władcy zarządców, którzy współpracowali z radami miejskimi. Administracja centralna kontrolowała administrację lokalną. Indyjski model ustrojowy odbiegał w znaczny sposób od współczesnych mu form modeli władzy funkcjonujących w kręgu śródziemnomorskim czy chińskim. W Indiach zbudowano silną władzę cesarską, jednak istniały na ich terytorium obszary, których cesarz nie mógł kontrolować i poddać władzy policyjnej - zamieszkiwały je tzw. ludy leśne, żyjące poza systemem warn.
Asioka odnowił, zaprowadzony już w czasach Buddy przez Śrenikę Bimbisarę, zwyczaj objazdów państwa. W orędziu skalnym z Girnar, cesarz ogłasza wprowadzenie, w odstępach pięcioletnich, objazdów inspekcyjnych i misyjnych dla krzewienia Dobrego Prawa i przeprowadzania inspekcji na terenach okręgów przez funkcjonariuszy państwowych. W 258 roku Czakrawartin odbył długą „podróż Dobrego Prawa” trwającą 265 dni. Asioka udał się do Bodhgaja, miejsca gdzie Budda osiągnął Przebudzenie. To tam wpadł na pomysł utrwalenia swoich dziejów i prawodawstwa w formie edyktów rytych na skałach i kolumnach. W tymże roku ukończono też z rozkazu władcy budowę parków i świątyń służących medytacji. Asioka głosił tolerancję dla wszystkich religii. W 256 roku oddał nawet dwie groty wykute w górach Barabar adżiwikom, krytykowanym zarówno przez dżinistów, jak i buddystów.
Cała aktywność cesarza nakierowana była na służenie społeczeństwu. Pomagać mu w tym mieli specjalnie wyznaczeni wysocy pełnomocnicy królewscy do nadzoru nad stosowaniem Dobrego Prawa, których urzędowym obowiązkiem było dbanie o dobro i szczęście wiernych mu ludzi, oraz usuwanie ich trosk i trudności.
Asioka, tak jak wielcy magadhijscy opiekunowie buddyzmu w przeszłości, budował urządzenia użyteczności publicznej. Kopano studnie, obsadzano drogi drzewami dającymi cień w upały, wznoszono zajazdy dla podróżnych, zakładano sady owocowe. Dla polepszenia opieki lekarskiej ludzi i zwierząt, cesarz kazał hodować rośliny lecznicze oraz otwierał szpitale. Władca pouczał także sąsiadów. W XIII orędziu skalnym wymienieni zostali obcy panujący - Grecy, do których dotarło posłannictwo Dobrego Prawa. Byli to: Antiochos II Syryjski, król Babilonu i Persji (261-247/246 roku p.n.e); Ptolemeusz II Filadelfos, król Egiptu (282-247); Antygonos Gonatas, król Macedonii (277-240); Magas, król Cyreny (rządził ok. 50 lat, zmarł ok. 250 roku); Aleksander z Epiru (279-255 r).
Cesarz propagował wyrzeczenie się wojny napastniczej. Tradycyjny system ekspansji terytorialnej zastąpił koncepcją podbojów poprzez Dharmę, w tym przypadku rozumianą jako „prawość”. Osobisty przykład, jak głosi Nauka Buddy, jest najskuteczniejszym narzędziem służącym inspiracji. W swych edyktach Asioka twierdzi, iż taką metodą udaje mu się nawiązać pokojowe związki i sojusz z wymienionymi powyżej greckimi królami, a także wewnątrz swego imperium, czy nawet na niezależnym południu subkontynentu Indyjskiego oraz na Cejlonie. Cesarz prawdopodobnie wierzył, że dając wzór oświeconymi rządami zdoła przekonać sąsiadów do naśladownictwa, a co za tym idzie do pokojowej współegzystencji. Ten swoisty, starożytny Oświecony Absolutyzm pozwolił dynastii Maurjów rządzić z powodzeniem jeszcze przez blisko sto lat i miał decydujące znaczenie dla rozwoju buddyjskiej cywilizacji.
Około 244 roku p.n.e doszło do zwołania III Zgromadzenia Sangi w Pataliputrze. Zgodnie z przekazem dominującej wtedy w Indiach szkoły Sthawirawadinów, zgromadzenie zwołane zostało przez Asiokę na apel jego mistrza Tissy Moggaliputry, zaniepokojonego mnożącymi się w Sandze podziałami. Mecenat cesarza przyciągał, tak jak w czasach Buddy, w szeregi Sangi różnych ascetów, którzy tylko podawali się za buddystów, praktykując w sposób sprzeczny z Dharmą Buddy.
Tissa napisał i przedstawił podczas zgromadzenia traktat pod tytułem „Punkty sprzeczne”, w którym dokonał analizy poglądów prezentowanych przez pseudobuddystów. Doszło także do konfliktu z innymi szkołami buddyzmu, głównie ze szkołą Sarwastiwadinów. Zostali oni zmuszeni do przeniesienia się na tereny północno-zachodnich kresów imperium Asioki - Mathury i Kaszmiru. W edykcie na kolumnie z Sarnath cesarz ostrzega, że stoi na straży jedności wspólnoty buddyjskiej. Szczególnie dotyczy to mnichów praktykujących w klasztorach: „Kto by jednak - czy to brat czy siostra - spowodował rozłam w Sandze, ten ma nosić białe szaty i zamieszkać poza klasztorem”. Może właśnie takie były początki tradycji ubierania się przez buddystów w białe stroje, praktykowanej przez joginów jeszcze w średniowiecznym Tybecie.
Podczas tego Zgromadzenia miało również dojść do pogłębienia sporu z Mahasangikami, którzy krytykowali teorię o równoważności stanu duchowego urzeczywistnienia arhata i Buddy. Niektórzy historycy twierdzą, że były to początki wpływów szkół pierwotnej Mahajany, kontynuujących swoje postępy, widoczne wyraźnie już podczas II Zgromadzenia w Wajśiali. Mahasangikowie i Sarwastiwadini mieli być protoplastami Mahajany. Takie stanowisko nie jest akceptowane przez samych buddystów. Uważają oni, iż wszystkie poziomy Nauk Buddy zostały przekazane już przez Buddę Siakjamuniego i że właśnie za jego życia należy doszukiwać się początków szkół Mahajany, a nie, jak twierdzi wielu buddologów, że Mahajana narodziła się w późniejszych wiekach, na skutek kolejnych podziałów szkół buddyjskich i ewolucji samego buddyzmu. Cejlońskie kroniki głoszą, że po buddyjskim zgromadzeniu w Pataliputrze, zebrani tam praktykujący doszli do wniosku, iż dla rozkwitu Nauki należy niezwłocznie posłać misjonarzy do innych krajów. W rezultacie wysłano na Cejlon Mahindę, brata bądź syna Asioki.
Kilkadziesiąt lat panowania Asioki to czas pokoju i rozkwitu państwa i buddyzmu, a także krzewienia Dobrego Prawa, opartego na Nauce Buddy. Rdzeniem buddyjskiej etyki są Cztery Niezmierzone Stany:
1. Życzliwość - ślubowanie, aby obdarzać wszystkie istoty szczęściem;
2. Aktywne współczucie - umiejętność wyprowadzania istot ze stanów cierpienia;
3. Radość - cieszenie się szczęściem innych;
4. Równość - zrównoważone nastawienie wobec wszystkich istot, pozbawione faworyzującej miłości wobec najbliższych i krzywdzącej nienawiści wobec wrogów.
Najbardziej charakterystycznymi cechami prawodawstwa Asioki są ahimsa oraz propagowanie pokojowego współistnienia wszystkich istot. Ahimsa dosłownie oznacza „nie-ranienie”. Przedmiotem pierwszego większego orędzia skalnego jest zakaz ubojów rytualnych. Orędzie V Większe zawiera szczegółowy wykaz gatunków zwierząt, które zostały objęte ochroną i zakazem polowania oraz uboju związanego z hodowlą. W Orędziu II Większym Asioka informuje o wprowadzeniu dwojakiej publicznej pomocy lekarskiej: dla ludzi i dla zwierząt. Orędzie owo ogłasza wprowadzenie hodowli roślin leczniczych dla zdrowia ludzi i zwierząt. Asioka cieszy się z reform i oznajmia, iż to, co nie miało miejsca dawniej, teraz staje się rzeczywistością. Chodzi mu o ochronę królewską nad: zaniechaniem pozbawiania żywych istot życia, nieczynieniem krzywdy żywym istotom, szacunkiem dla krewnych i rodziców.

Pojęcie ahimsy jest tożsame z aktywnym współczuciem. Nakazuje ono działalność dobroczynną. Budda wiedział, że szczęście ludzi oparte jest na dostępności podstawowych środków do życia, takich jak ubranie, pożywienie, mieszkanie, środki transportu i lekarstwa. Szczęście związane z poziomem materialnym stanowi podstawowe pragnienie wszystkich odczuwających istot. Budda zalecał szczodrość i dobroczynność jako czynniki gwarantujące powodzenie i dobrobyt w przyszłości. Asioka sam praktykował te aktywności. Ustanowił specjalnych urzędników do nadzorowania dobrobytu obywateli. W orędziu IV na kolumnie czytamy również o naczelnikach okręgów wiejskich, którzy sprawują władzę nad setkami tysięcy ludzi. Asioka pozostawił im wolną rękę w zakresie świadczeń na rzecz ludności oraz niezawisłość w zakresie wymiaru sprawiedliwości. Powinni oni dbać o dobrobyt i zadowolenie ludności prowincji, co miało także wzbudzić większy szacunek społeczeństwa dla państwa. Wysocy pełnomocnicy królewscy zobowiązani zostali do czuwania nad dobrobytem poddanych i pomyślnością zarówno panów jak i sług, braminów i osób świeckich. Mieli zajmować się sprawami osób pozbawionych opieki.
Ahimsa nie jest pojęciem typowym tylko dla buddyzmu; posługują się nim także hinduiści. Jednak ahimsa buddyjska wypływa ze Środkowej Drogi buddyzmu - najważniejszych zaleceń Buddy - dotyczącej metod rozwijania przez adeptów Dharmy mądrości i współczucia. Buddyjska ahimsa opiera się na zdrowym rozsądku i powinna być stosowana w takim stopniu i formie, jakie przyniosą maksymalny pożytek czującym istotom. W zasadzie pojęcie ahimsy jest zgodne z podaną wyżej definicją Dobrego Prawa z orędzi Asioki, a także z wymienionymi Czterema Niezmierzonościami.
W sprawach wewnętrznych państwa Asioki nowa polityka dała się odczuć poprzez ogólne złagodzenie surowego wymiaru starożytnej sprawiedliwości. Buddyjska tradycja podaje, że Dharmaradża Asioka zakazał stosowania tortur podczas śledztwa. Część historyków uważa, że nie zaprzestał on stosowania powszechnej w całym starożytnym świecie kary śmierci. Kara śmierci wykonywana była w ówczesnych Indiach w wielu formach i za wiele przestępstw. Nie znamy katalogu stosowanych form tej kary za czasów Asioki, jednak na przestrzeni historii starożytności znane było kilka podstawowych jej typów.
Kara śmierci spotykała przestępcę który dopuścił się: pobicia lub zranienia innego człowieka ze skutkiem śmiertelnym, rozgłaszania nieprawdy, kradzieży zwierząt hodowlanych, zdrady stanu, zabójstwa ojca, matki, syna, brata, czy świętego ascety. Kara ta mogła także spotkać złodziei żywności, niszczycieli urządzeń do nawadniania i regulacji wody oraz ludzi siejących defetyzm w armii.
Znana jest także historia dotycząca angażowania się cesarza Asioki w sprawy mnichów buddyjskich. Podobno dowiedziawszy się o sporze wewnątrz wspólnoty jednej z głównych ówczesnych szkół buddyjskich, miał bez przeprowadzenia dochodzenia w tej sprawie skazać na śmierć podejrzanych o wywołanie konfliktu. Po wyjściu na jaw prawdy o niewinności skazanych, Asioka miał jakoby przeprosić zakonników. Mimo takich przypadków, odnajdujemy w orędziu skalnym III Większym nakaz zaniechania pozbawiania kogokolwiek życia. W orędziu II Asioka chwali się tym, że wprowadził zakaz zabijania zarówno ludzi jak i zwierząt. W orędziu z Brahmagiri także nakazuje, by „dostojeństwo życia i jego bezpieczeństwo było zapewnione”.
Z kolei w Orędziu XIII Większym, Asioka, ubolewając nad krwią przelaną podczas wojny z Kalingą, zapowiada, że jest w stanie darować winę w takiej mierze, w jakiej może ona być darowana. Przykładem wprowadzenia prawa łaski jest zapis z II Orędzia, który dotyczy „darowania wzroku”. Jest to nawiązanie do kary wyłupienia oczu stosowanej w starożytnych Indiach za najcięższe przestępstwa, przede wszystkim za zdradę stanu. Więźniom skazanym na śmierć zawieszano na trzy dni termin wykonania kary. W tym czasie ich krewni mogli się starać o darowanie im życia.
Asioka stosował też prawo łaski i amnestie. Dochodzić do takich aktów mogło w czasie jakiś ważnych rocznic i świąt. Przez pierwszych kilkanaście lat swego panowania, dwadzieścia pięć razy zarządził darowanie wolności. Nie uzyskiwali łaski tylko barbarzyńcy, którzy sami stosują przemoc i zabijają. Asioka pragnął dla wszystkich istot „pewności jutra, opanowania swojej natury, bezstronnego postępowania i łagodnych obyczajów”.
Wymiar sprawiedliwości sprawowały niezawisłe, naczelne władze administracyjno-sądowe dla miast i wsi. Asioka sprawował bezpośrednią kontrolę nad działalnością sędziów, ostrzegając ich jednocześnie, iż poddanych traktuje jak swoje dzieci. W każdym okręgu raz na pięć lat miały przeprowadzać szczegółową kontrolę.
Inspektorami miały być osoby wyrozumiałe, wolne od okrucieństwa i zapalczywości. Mieli oni znać wszystkie instrukcje cesarza i czuwać nad ich przestrzeganiem. Ponadto zarządzający największymi miastami zobowiązani byli wysyłać podobny zespół inspektorów do kontroli wszystkich prowincji państwa, w odstępach czasu nie większych niż trzy lata.
W Orędziu I Skalnym, w Orysie, Asioka przedstawia następujące instrukcje dla swoich urzędników sprawujących wymiar sprawiedliwości: „Bywa tak, że człowiek zostaje uwięziony albo i wydany na męki, i w wyniku tego skazany na więzienie bezpodstawnie, a wiele innych osób cierpi. Dlatego też winniście pragnąć zachować bezstronność”.
W V Większym Orędziu Skalnym nakazuje się urzędnikom państwowym opiekę nad więźniami i niesienie im pomocy we wszelkich trudnościach. Nadzorcy królewscy winni również starać się nie utrzymywać w mocy wyroków, gdy istnieją okoliczności umniejszające lub wyłączające winę naprzykład: nieśwadomość obowiązujących praw lub brak poczytalności u sprawcy. Tacy więźniowie powinni zostać natychmiast zwolnieni z więzień. Dodatkowo przy rozpatrywaniu odwołań uwzględnić się powinno specjalne okoliczności działające na korzyść skazanych. Chodzi tutaj w szczególności o osoby ubogie, nędzarzy, ludzi obarczonych dziećmi lub starców.
Asioka jest uważany za jednego z najszlachetniejszych władców w dziejach starożytnych Indii. Większość czasu swego panowania poświęcił na utrwalaniu zdobyczy dziadka i ojca - Czandragupty i Bindusary Maurjów. Dokonał tego dzieła dzięki zręcznej polityce wewnętrznej opartej na niestrudzonej służbie wobec państwa i społeczeństwa. Wydaje się także, iż udało mu się zawrzeć korzystne układy i uzyskać przychylność ze strony sąsiadów. Nie wiemy do dziś, co przesądziło o tym, że Asioka po pokonaniu Kalingi sam nie prowadził już więcej podbojów, ani nie był też przez nikogo atakowany.

 | W TYM NUMERZE RÓWNIEŻ:

Krótka Wskazówka - XVI Karmapa Rangdziung Rigpe Dordże | Musicie praktykować naprawdę intensywnie | Oświecona postawa - Lobpyn Tseczu Rinpocze | Sanga - Lama Ole Nydahl | Medytacja Wielkiej Pieczęci - Szamar Rinpocze | Strażnicy Dharmy | Cytat - Szamar Rinpocze | Moc życzeń | Dziewięć nauk | Natura Buddy - Gerd Boll | 13 Symboli Tilopy | Produkowanie buddyzmu - Lama Ole Nydahl | Partnerstwo i miłość w buddyzmie cz. II - Klaudia Żerebiec | To była miłość od pierwszego wejrzenia - Żwirek | Cywilizacja buddyjska w starożytnych Indiach Część II - Rafał Kowalczyk | Byliśmy Khampami - Michał Bobrowski | Kontrowersja 12 lat później - Tomek Lehnert | Ośrodek w Braunschweig | Elbląg w elitarnym towarzystwie - Andrzej Gołębiewski | Londyn wzięty - Paulina Czaja i Dominik Szweda | Karelia |

 | PODOBNE ARTYKUŁY: